Την μεσημβρία της Παρασκευής, 18 Απριλίου 2025, ο Σεβ. Μητροπολίτης Σουηδίας και πάσης Σκανδιναυΐας κ. Κλεόπας προέστη της ακολουθίας της Αποκαθηλώσεως και του Επιταφίου στην Φιλλανδική Ενορία Αγίου Νικολάου Στοκχόλμης.

Η ακολουθία τελέστηκε από τον Αιδ. Πρωτοπρεσβύτερο κ. Mikko Leistola και οι ύμνοι αποδώθηκαν στην Φιλλανδική, Καρελλική, Σουηδική, Ελληνική και Σλαβωνική γλώσσα, από την πολυμελή χορωδία του ναού.

Στο τέλος της ακολουθίας, ο Σεβασμιώτατος μετέφερε τις Πασχάλιες ευχές του ιδίου και της Επαρχίας του προς τον Προκαθήμενο της Εκκλησίας της Φιλλανδίας κ. Ηλία και τους Κληρικούς και Λαϊκούς της Φιλλανδικής Εκκλησίας, απηύθυνε δε προς το Εκκλησίασμα τον προσήκοντα λόγο της ημέρας και ευχήθηκε το φως της Αναστάσεως να φωτίζει τη ζωή και τα έργα όλων.

Η ομιλία του Σεβ. Ποιμενάρχου κ. Κλεόπα στην Αγγλική έχει ως εξής:

Metropolitan Cleopas of Sweden’s Homily

at the St. Nicholas Finnish Parish of Stockholm

Apokathelosis Service, Holy Friday, April 18, 2025

Rev. Fathers,

Dearly Beloved Brothers & Sisters in Christ,

On this Holy Friday, we gather at the foot of the Cross, in awe and reverence, to witness the greatest and most incomprehensible act of love ever known to mankind: the Passion of our Lord and Savior, Jesus Christ.

As we stand beneath the Cross, let us listen carefully to the voices of the Holy Fathers of the Church, who have illuminated the mystery of Christ’s Holy Passion with their wisdom, and let us allow their teachings to guide us into a deeper communion with the Crucified One.

St. Gregory Nazianzus reflects on this moment: “Christ was both God and man. He did not wish to suffer, but He suffered for our sake. He did not wish to die, but He died so that we may live.” (Oration 45:21)

St. Maximus the Confessor teaches us: “The Crucified One on the Cross is the embodiment of divine love, which is stronger than death, for it is through this love that the world is reconciled to God.” (Mystagogy 1)

Indeed, it is in this act of unimaginable love that Christ shows us the true nature of God; as one who enters into the depths of human suffering, in order to bring about our healing.

St. John Chrysostom writes: “The Cross, which the enemy thought would bring about defeat, has become the very instrument of victory.” (Homily 3 on Colossians)

St. Athanasius teaches us: “By His death, Christ trampled upon death, and through His resurrection, He gave life to all.” (On the Incarnation, 9)

St. Cyril of Alexandria writes: “Christ, the Lamb of God, was offered on the Cross not only for the sake of the Jews, but for the salvation of the entire world. His sacrifice is the fulfillment of all the sacrifices offered in the Old Covenant, for He is both the Priest and the Victim.” (Commentary on the Gospel of John 12:32)

As St. Irenaeus writes: “He has delivered us from the curse, having become a curse for us, and through His death, He has given us the life of eternity.” (Against Heresies, Book 5)

The Cross does not merely represent a historical event, but a living reality that continues to shape the lives of all who come to it in faith. St. Basil the Great teaches, “The Cross is the tree of life, which gives life to those who approach it with reverence. Through the Cross, we are reconciled to the Father and restored to our true nature.” (Letter 9)

St. Athanasius writes: “Christ became what we are so that we might become what He is.” (On the Incarnation, 54). The Cross, then, becomes the bridge between heaven and earth.

As He hung on the Cross, He did not respond to hatred with hatred, nor did He curse those who condemned Him. Instead, He prayed, “Father, forgive them, for they know not what they do.” (Luke 23:34). This is the heart of the Christian life: love and forgiveness even in the face of suffering.

Let us, therefore, approach the Epitaphios with humility and gratitude, and with the promise to follow Christ’s example of humility and love in our daily lives. Amen!

Του Σεβ. Μητροπολίτου Σουηδίας κ. Κλεόπα

Η κατανυκτική βραδιά της Μεγάλης Παρασκευής μου δίδει την αφορμή, να αναφερθώ στο βιβλίο «Night» (Νύχτα) του Νομπελίστα Elie Wiesel, που αποτελεί μια οδυνηρή αυτοβιογραφική αφήγηση της επιβίωσής του, ως έφηβος, στα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου.

Στην εν λόγω μελέτη του, ο Wiesel αναφέρει τα εξής: «Μια μέρα τα Ες-Ες απαγχόνισαν τρεις εβραίους, δυο άντρες κι ένα αγόρι, μπροστά σ’ όλους τους φυλακισμένους. Ιδίως η μοίρα του αγοριού πάγωσε τους παραταγμένους θεατές. «Πού είναι ο φιλεύσπλαχνος Θεός; Πού είναι;», ρώτησε κάποιος πίσω μου. Μετά από λίγο ήρθε η ώρα να παρελάσουμε μπροστά από τα θύματα. Οι δυο άντρες είχαν πεθάνει. Όμως η τρίτη κρεμάλα ακόμη κουνιόταν: το παιδί ακόμα ανέπνεε. Κι αυτό συνεχίστηκε για πάνω από μισή ώρα, με το παιδί σε ρόγχο μεταξύ ζωής και θανάτου, να σπαρταράει μπροστά στα μάτια μας. Ακόμη ζούσε όταν πέρασα από μπρος του. Από πίσω μου άκουσα τον ίδιο άντρα να ρωτά: «Για τ’ όνομα του Θεού, πού είναι ο Θεός;» Και τότε άκουσα μέσα μου μια φωνή να απαντά: «Πού είναι; Εδώ ακριβώς είναι. Κρέμεται σ’ αυτές τις αγχόνες». (Ellie Wiesel, Night (μτφρ. από τα γαλλικά: Marion Wiesel), Hill & Wang, New York 2006, σσ. 64-65.)

Για τον Jurgen Moltmann, η αφήγηση του Elie Wiesel επιβεβαιώνει την αυτοταπείνωση του Θεού, όταν λέει: «κάθε άλλη απάντηση [σσ. πλην του ότι ο Θεός κρέμεται στις αγχόνες] θα ήταν βλασφημία. Δεν μπορεί να δοθεί άλλη χριστιανική απάντηση στο ερώτημα αυτού του βασανισμού. Το να κάνουμε λόγο για έναν Θεό που δεν θα μπορούσε να υποφέρει, θα έκανε τον Θεό δαίμονα». (Jurgen Moltmann, Ο σταυρωμένος Θεός, σ. 283).

Μετά από πολλά χρόνια, ο Elie Wiesel ρώτησε έναν ραβίνο: «Πώς μπορείς να πιστεύεις στον Θεό μετά το Άουσβιτς;» και ο ραβίνος του απάντησε, «Πώς μπορείς να μην πιστεύεις στον Θεό μετά το Άουσβιτς;», εξηγώντας ότι μόνο στον Θεό μπορεί να πιστεύει κανείς, από την ώρα που στο Άουσβιτς αχρειώθηκε και ηττήθηκε η ανθρωπότητα. (Elie Wiesel, All Rivers Run to the Sea: Memoirs, Schocken Books, New York 1995, σ. 403.) (Βλ., επίσης, Θανάση Παπαθανασίου, “Ο ΠΑΣΧΩΝ ΘΕΟΣ, Ο ΣΥΝΤΡΟΦΟΣ ΘΕΟΣ”)

Ο Χανς Γιόνας, στην μελέτη του, «Η έννοια του Θεού μετά το Αουσβιτς. Μία από Ιουδαίων φωνή», διερωτάται: «Τι είδους Θεός μπορούσε να επιτρέψει κάτι τέτοιο;» (Σταύρου Ζουμπουλάκη, Ο Θεός μετά το Αουσβιτς κατά τον Χανς Γιόνας.)

«Τι κάνει ο Θεός μπροστά στον ανυπόφορο πόνο και στο αδιανόητο άδικο; Απλά παρατηρεί; Προδήλως υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν βλάσφημο ένα τέτοιο ερώτημα. Και όμως, αν πρόκειται για πραγματική κραυγή κι όχι για ρητορικό σχήμα, τότε είναι ερώτημα που μόνο πιστός μπορεί να ξεστομίσει. Είναι η κραυγή του Ιερεμία και η κραυγή του Δαβίδ, που θέτουν το αρχαίο ερώτημα για την αρχαία αγωνία: Κύριε, εσύ είσαι δίκαιος. Πώς μπορώ να διαμαρτυρηθώ εναντίον σου; Όμως θέλω να σε ρωτήσω κάτι σχετικά με τη δικαιοσύνη: Γιατί ευτυχούν οι ασεβείς; (Ιερ. 12:1)» (Θανάση Παπαθανασίου, “Ο ΠΑΣΧΩΝ ΘΕΟΣ, Ο ΣΥΝΤΡΟΦΟΣ ΘΕΟΣ”)

Εδώ τίθεται το πρόβλημα της θεοδικίας. Γιατί να δοκιμάζεται ο δίκαιος και να ευημερεί ο άδικος; Πώς συμβιβάζεται η ύπαρξη του κακού στον κόσμο με την δικαιοσύνη και την ευσπλαχνία του Θεού; Η περίπτωση του Δικαίου Ιώβ είναι η πλέον αντιπροσωπευτική της θεοδικίας. Δοκιμάζεται η πίστη του Ιώβ, κατά Θεία παραχώρηση, υπομένει με καρτερία τις δοκιμασίες και η προσευχή του είναι: «Εἴη τό ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον!», για να επαληθευθεί ο λόγος του Προφήτου Αββακούμ: «Ὁ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται».

Ο Απόστολος Παύλος αναφέρεται στην προσωπική του εμπειρία, όταν λέγει: «εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὕβρεσιν, ἐν ἀνάγκαις, ἐν διωγμοῖς, ἐν στενοχωρίαις, ὑπὲρ Χριστοῦ· ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι.»

Ο Χριστός, ο κατ’ εξοχήν Πάσχων Δίκαιος, θανατώνεται. Η κραυγή του Χριστού επί του Σταυρού εκπληρώνεται ως προφητεία του 21^ου Μεσσιανικού Ψαλμού: «Θεέ μου, Θεέ μου, ἱνατί με ἐγκατέλιπες;» Το υψηλότερο αυτό σημείο της Θείας Κενώσεως, κατά τον Άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας, η Σταυρική Θυσία, το παράδοξον του Σταυρού, ονομάζεται και Άκρα Ταπείνωσις και τελεία εγκατάλειψις, γι᾽ αυτό και εκφράστηκε ως κραυγή από τον Χριστό.

«Υπάρχει το Αουσβιτς, δεν μπορεί επομένως να υπάρχει Θεός», ανέφερε σε συνέντευξή του στον Ferdinando Camon ο συγγραφεύς Primo Levi, επιζήσας του Ολοκαυτώματος,  (Ferdinando Camon, «Conversations with Primo Levi»).

«Η δοκιμασία της πίστης είναι επομένως τρομακτικά σκληρή: Αναζητούσα όλη μέρα μιαν απάντηση στην ψωριασμένη γη και στις στάχτες του ουρανού, αναζητούσα να βρω αυτό που ένωνε τους θαλάμους αερίων με τον Θεό», αναφέρει ο Aaron Zeitlin στο έργο του, «Poems of the Holocaust and Poems of Faith».

Το ερώτημα της υπάρξεως του Θεού θέτουν οι ανωτέρω λογοτέχνες και αν, σε περιπτώσεις όπως το Άουσβιτς, ο Θεός παραμένει αδιάφορος και απαθής, ως deus absconditus,  κεκρυμμένος δηλαδή Θεός, ή και μήπως έχει ήδη πεθάνει;

Ο Θεός όντως πέθανε, αλλά πώς; Η θανάτωση του Θεού βιώνεται στο παράδοξο της Σταυρικής Του θυσίας, στην Άκρα Ταπείνωση, στο Θείον Πάθος, όπου ψάλλουμε: «Ὁ Σταυρός σου Κύριε, ζωὴ καὶ ἀνάστασις ὑπάρχει τῷ λαῷ σου».

Ιδού τι αναφέρει ο Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς, σε ομιλία του στην Μεγάλη Παρασκευή:  «Σήμερα ὁ διάβολος “σαρκώθηκε” μέσα στόν ἄνθρωπο, γιά νά ἀποσαρκώσῃ τόν Θεάνθρωπο.

Σήμερα εἶναι ἡ Φοβερά Καταδίκη τοῦ Θεοῦ· Τόν καταδικάζει ὁ ἄνθρωπος. Σήμερα ὁ ἄνθρωπος ὁρίζει ὅτι ὁ Θεός ἀξίζει τριάκοντα ἀργύρια. Μήπως ὁ Ἰούδας εἶναι ὁ τελευταῖος ἀπό ἐμᾶς πού ἀποτίμησε τόν Χριστό τριάκοντα ἀργύρια; Ποτέ δέν ὑπῆρξε πιό ἀθῶος κατάδικος. Ποτέ ὁ κόσμος δέν εἶδε πιό παράλογο δικαστή.

Καρφιά ἐμπήγετε στά χέρια τοῦ Χριστοῦ, στά χέρια πού τόσους ἀρρώστους ἐθεράπευσαν, τόσους λεπρούς ἐκαθάρισαν, τόσους νεκρούς ἀνέστησαν; Ἰάειρε, ποῦ εἶσαι; Λάζαρε, ποῦ εἶσαι; Χήρα τῆς Ναΐν, ποῦ εἶσαι νά ὑπερασπισθῇς τόν δικό σου καί δικό μου Κύριο; Σταυρώνετε [ἄνθρωποι] Ἐκεῖνον, τήν ἐλπίδα τῶν ἀπηλπισμένων, τήν παρηγορία τῶν ἀπαρακλήτων, τόν ὀφθαλμό τῶν τυφλῶν, τό οὖς τῶν κωφῶν, τήν ἀνάστασι τῶν νεκρῶν;

Τί ὅμως σκέπτεται ὁ Κύριος ἐπί τοῦ Σταυροῦ γιά τούς ἀνθρώπους πού εἶναι κάτω ἀπό τόν Σταυρό; Ἐκεῖνο πού μόνο ὁ Θεός τῆς ἀγάπης καί τῆς πραότητος μπορεῖ νά σκέπτεται: «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς, οὐ γάρ οἴδασι τί ποιοῦσι!» (Μάρκ. κγ΄ 34).»

Δια του Θείου Πάθους, ο Θεάνθρωπος Κύριος μετέχει στο πάθος και τις δοκιμασίες της ανθρωπότητος. Πάσχει με τους πάσχοντες και, συγκακουχούμενος, Αναστημένος πλέον, συνοδοιπορεί με τον Λουκά και τον Κλεόπα στην πορεία προς Εμμαούς, βεβαιώνοντάς μας, ότι «ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾿ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος».

Η Ανάστασις είναι το έσχατο που εισβάλλει στην ιστορία. «Η Ανάστασις», έχει επισημάνει ο π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, «αποκαλύπτει και συνεχίζει τη νίκη επί του Σταυρού.» (π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, «Επί του ξύλου του σταυρού», σ. 71.)

Η «θεόσωμος ταφή» είναι η μετοχή του ίδιου του Θεού στο πάθος της ανθρωπότητος. «Ιδού γαρ, εν νεκροίς λογίζεται ο εν υψίστοις οικών και τάφω σμικρώ ξενοδοχείται» (Μ. Παρασκευής Ωδή η΄, ο ειρμός)

Οι Χριστιανοί «πρέπει να κατανοούν, πως η κοινωνική αθλιότητα είναι η συνεχιζόμενη αγωνία του Xριστού, που υποφέρει ακόμη στο πρόσωπο των μελών του» (π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, «Το κοινωνικό πρόβλημα στην Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία», στου ίδιου, Χριστιανισμός και Πολιτισμός, σ. 169)

Ο Χριστός «εξισώνει την αξία των ανθρώπων που πάσχουν, με την δική του αξία. Δείχνει ότι αυτός ο ίδιος πάσχει με τους πάσχοντες» (π. Δημήτριος Στανιλοάε, «Η χριστιανική αντίληψη για το αίσθημα ευθύνης», Σύναξη 118 (2011), σ. 8)

«Ὅταν τά πάθη τοῦ Χριστοῦ γίνονται τιμή γιά τούς ἀνθρώπους, τότε μποροῦν νά γίνουν καί θεμέλιο τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς. Μέ τά πάθη τοῦ Χριστοῦ, ὅπως βέβαια καί μέ τήν Ἐνσάρκωση καί τήν Ἀνάσταση, μαθαίνουμε τήν ὑπερβολή τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ πρός ἐμᾶς.» (Ευ. Αλ. Δάκας, Καταπάνω στον θάνατο.)

Η κατανυκτική βραδιά της Μεγάλης Παρασκευής είναι η μοναδική ευκαιρία, να οικειοποιηθούμε, χάριν της Αναστάσεως,  το δώρο της αιωνιότητος και της αθανασίας.

By H.E. Metropolitan Cleopas of Sweden

The solemn and sacred evening of Holy Friday offers me the opportunity to reflect upon the book Night by the Nobel laureate Elie Wiesel — a painful autobiographical account of his survival as a teenager in the Nazi death camps.

In this harrowing work, Wiesel recounts: “One day the SS hanged three people — two men and a boy — in front of the entire camp. The child’s fate particularly shook the prisoners who had been forced to gather and watch the spectacle. ‘Where is our merciful God? Where is He?’, someone behind me asked. Not long after, it was time for us to march in front of the victims. The two men had died, but the child was still alive. He remained hanging, struggling between life and death, for more than half an hour. He was still alive when I passed by. Behind me, I heard the same man asking, ‘For God’s sake, where is God?’ And I heard a voice within me answering, ‘Where is He? He is there — hanging on those gallows.’”

Here we encounter the troubling question of theodicy: Why are the righteous tested while the unjust prosper? How can the existence of evil be reconciled with a just and merciful God?

The historic person of Job stands as the most emblematic example of theodicy. God allows his faith to be tested; however, he endures his trials with patience, and his prayer remains steadfast: “Blessed be the name of the Lord!” Thus, the words of the Prophet Habakkuk: “The just shall live by faith” and the words of St. Paul the Apostle: “I delight in weaknesses, in insults, in hardships, in persecutions, in difficulties, for Christ’s sake. For when I am weak, then I am strong” are both fulfilled.

In an interview with Ferdinando Camon, the writer Primo Levi (Ferdinando Camon, Conversations with Primo Levi) — a Holocaust survivor — stated: “If Auschwitz exists, then God cannot exist.”

And Aaron Zeitlin (Aaron Zeitlin, Poems of the Holocaust and Poems of Faith) pondered: “All day I sought an answer in the scabbed earth and the ashes of the sky. I tried to understand what connects the gas chambers to God.”

It is the writers and poets who dare to ask whether, in events like Auschwitz, God remains indifferent and aloof — a deus absconditus, a hidden God — or even, perhaps, whether He has already died.

God did die — but how? Christ, the quintessential Righteous One, was put to death. His cry from the Cross is the fulfillment of the 21^st Messianic Psalm: “My God, my God, why have You forsaken me?”

This pinnacle of Divine Kenosis — the Sacrifice on the Cross — is also referred to as the Extreme Humility, the Divine Passion, the Paradox of the Cross, and the moment of complete abandonment.

St. Justin Popović writes in a homily on Good and Holy Friday: “Today, the devil has ‘taken on flesh’ in man, in order to destroy the God-Man. Today, God is judged by man.

Today, man decides that God is worth thirty pieces of silver. Was Judas the last among us who appraised Christ at thirty pieces of silver?

Never was there a more innocent convict. Never has the world seen a more absurd judge.

You drove nails through the hands of Christ — the hands that healed the sick, cleansed the lepers, raised the dead. Jairus, where are you? Lazarus, where are you? Widow of Nain, where are you to defend your Lord and mine?

You crucify the One who is the hope of the hopeless, the consolation of the comfortless, the eyes of the blind, the ears of the deaf, the resurrection of the dead!

And yet, what does the Lord think of the people below the Cross?
What only the God of love and meekness could ever think:
‘Father, forgive them, for they know not what they do.’” (Mark, 23: 34)

Through His Divine Passion, Jesus the God-Man shares in the suffering and trials of humanity. The “burial of God incarnate” represents His participation in human suffering. Thus, as one modern theologian affirms, “Christ’s continual agony is social misery, as he still suffers on behalf of His members.” (π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, «Το κοινωνικό πρόβλημα στην Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία», στου ίδιου, Χριστιανισμός και Πολιτισμός, σ. 169).

Christ “equalizes the value of those who suffer with His own. He shows that He Himself suffers with those who suffer.” (π. Δημήτριος Στανιλοάε, «Η χριστιανική αντίληψη για το αίσθημα ευθύνης», Σύναξη 118 (2011), σ. 8)

He suffers with the suffering and those who suffer hardships together with him. Now Risen — He walks alongside Luke and Cleopas on the road to Emmaus, affirming His promise to us: “Behold, I am with you always, till the end of the age.”

“When the sufferings of Christ become an honor for humanity, then they can become the foundation of human life. Through Christ’s sufferings — as well as through His Incarnation and Resurrection — we learn the overwhelming measure of God’s love for us.” (Ευ. Αλ. Δάκας, Καταπάνω στον θάνατο)

This holy and solemn night of Good Friday is a unique opportunity to embrace the gift of eternity and immortality, thanks to the Resurrection!

Τῷ
Σεβασμιωτάτῳ
Ἀρχιεπισκόπῳ Κρήτης
κ.κ. Ε ὐ γ ε ν ί ῳ τῷ Β΄
Εἰς Ἡράκλειον.
Σεβασμιώτατε Ἅγιε Κρήτης,

Πληροφορηθείς τήν εἰς Κύριον ἐκδημίαν τοῦ ἤδη μακαριστοῦ Μητροπολίτου Κυδωνίας καί Ἀποκορώνου κυροῦ Δαμασκηνοῦ, διά τῆς παρούσης σπεύδω ὅπως ἐκφράσω τάς συλληπητηρίους εὐχάς τάς τε προσωπικάς καί συμπάσης τῆς Ἱ. Μητροπόλεως Σουηδίας, συμμετεχούσης εἰς τό πένθος τῆς ἐν Κρήτῃ Ἐκκλησίας.

Ὁ μεταστάς Ἱεράρχης, ἐμφορούμενος ὑπό τῶν ἰδανικῶν τῆς πίστεως καί τοῦ Γένους, ἠργάσθη ἀόκνως διά τήν μόρφωσιν τοῦ ἐμπεπιστευμένου αὐτῷ ἱεροῦ Κλήρου καί περιουσίου λαοῦ τοῦ Θεοῦ, διακατεχόμενος δέ καί ὑπό ἱεραποστολικοῦ πνεύματος, δέν ἐφείσθη κόπων, διακονήσας καί τήν καθ’ ἡμᾶς Ἱ. Μητρόπολιν περιοδικῶς εἰς διαφόρους πόλεις, κυρίως δέ τοῦ Γκέτεμποργκ, ἐσχάτως δέ ἀπέδειξε τό αὐτό πνεῦμα, φιλοξενήσας νεοχειροονηθέντα εἰς Πρεσβύτερον ἡμέτερον Κληρικόν ἐπί δίμηνον, μεριμνήσας διά τήν λειτουργικήν αὐτοῦ κατάρτισιν.

Δραττόμενος τῆς εὐκαιρίας, σπεύδω, Σεβασμιώτατε Ἅγιε Ἀδελφέ, ἵνα ἐκφράσω καί εἰς Ὑμᾶς προσωπικῶς τήν εὐγνωμοσύνην διά τήν ἔμπρακτον συμπαράστασιν εἰς τήν ἱεραποστολικήν Ἐπαρχίαν τοῦ ὑποφαινομένου, διά τῆς παροχῆς δύο ἐπιλέκτων Κληρικῶν τῆς καθ’ Ὑμᾶς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς, μελλόντων, ἵνα διακονήσωσι δύο Ἐνορίας ἐπί τῇ ἐπικειμένῃ Μεγάλῃ Ἑβδομάδᾳ καί τῇ λαμπροφόρῳ Ἀναστάσει.

Ταπεινῶς εὐχόμενος, ὅπως ὁ Μέγας Ἀρχιποίμην Κύριος ἀναπαύσῃ τήν ψυχήν τοῦ ματαστάντος Μητροπολίτου κυροῦ Δαμασκηνοῦ, χαρίζηται δέ εἰς Ὑμᾶς ὑγιείαν καί δύναμιν πρός συνέχισιν εὐκάρπου ποιμαντορίας τῆς ἐν Κρήτῃ Ἐκκλησίας, παρακαλῶν ὅπως διαβιβάσητε καί τοῖς λοιποῖς Μέλεσι τῆς Ἱερᾶς Ἐπαρχιακῆς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας Κρήτης τάς συλλυπηρίους μοι εὐχάς, διατελῶ·

Μετά βαθυτάτου σεβασμοῦ καί εὐγνωμοσύνης ἀπείρου.

Ἐν Στοκχόλμῃ, ἐν τῇ Ἱ. Μητροπόλει,

τῇ 9^ῃ Ἀπριλίου 2025

† ὁ Σουηδίας Κλεόπας

Του Σεβ. Μητροπολίτου Σουηδίας κ. Κλεόπα

Ψάλλοντας τον Ακάθιστο Ύμνο, καλούμεθα, να κάνουμε ένα πνευματικό ταξίδι, που συνδέει την πίστη με την ποίηση, την θεία λατρεία με την αρχαία ελληνική κλασική παράδοση. Για να το επιτύχουμε αυτό, ας ρίξουμε μια ματιά σε δύο σημαντικά στοιχεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς: τους 24 οίκους του Ακαθίστου Ύμνου και τις 24 ραψωδίες των Ομηρικών Επών.

“Ο Ακάθιστος ύμνος χαρακτηρίζεται ως ένα αριστούργημα της βυζαντινής υμνογραφίας, γραμμένο πάνω στους κανόνες της ομοτονίας, ισοσυλλαβίας και μερικώς της ομοιοκαταληξίας. Η γλώσσα του ύμνου είναι σοβαρή και ρέουσα, γεμάτη από κοσμητικά επίθετα και πολλά σχήματα. Έτσι η εξωτερική του μορφή παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία και ωραιότητα, που συναγωνίζεται το βαθύ του περιεχόμενο.

Ακάθιστος Ύμνος επεκράτησε να ονομάζεται το Κοντάκιο, το όποιο ψάλλουμε προς τιμήν της Θεοτόκου, τμηματικά κάθε Παρασκευή στις τέσσερις πρώτες εβδομάδες της Μ. Σαρακοστής (6 οίκοι με απόδειπνο – Χαιρετισμοί), και ολόκληρο την πέμπτη εβδομάδα (24 οίκοι). Το προοίμιο του είναι το «Τη Υπερμάχω στρατηγώ», έχει αλφαβητική ακροστιχίδα (Α – Ω) και διπλό εφύμνιο (Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε και Αλληλούια).

Ο Ακάθιστος Ύμνος περιέχει προοίμιο και 24 «οίκους». Οι 24 «οίκοι» σχηματίζουν αλφαβητική ακροστιχίδα και έχουν εφύμνιο οι μεν περιττοί «Χαίρε, Νύμφη, ανύμφευτε», οι δε άρτιοι «Αλληλούια». Από αυτούς οι 12 αναφέρονται στον Κύριο και τελειώνουν με το «Αλληλούια». Οι άλλοι 12 οίκοι αναφέρονται στην Θεοτόκο και τελειώνουν με το «Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε». «Εφύμνιο» λέγεται η τελευταία φράση του ύμνου που επαναλαμβάνει ο λαός.

Ο Ύμνος διακρίνεται σε δύο ενότητες:

Α) Α-Μ, που αποτελεί το ιστορικό τμήμα (Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, σύλληψη Χριστού από την Παναγία, επίσκεψη της Θεοτόκου στην Ελισάβετ, ανησυχία Ιωσήφ, επίσκεψη ποιμένων και μάγων στο νεογέννητο Χριστό, επιστροφή Μάγων, φυγή στην Αίγυπτο, Υπαπαντή), και

Β) Ν-Ω, που αποτελεί το δογματικό-θεολογικό τμήμα (άσπορος σύλληψη, θεότης και ανθρωπότης του Χριστού, σωτηρία του ανθρώπινου γένους με τη θυσία του Ιησού, θέωση των ανθρώπων, θεομητορικής αξίας της Θεοτόκου κά, χωρίς όμως να λείπουν από κάθε ενότητα και στοιχεία της άλλης.” (Ο Ακάθιστος Ύμνος: Ιστορία, Δομή, Περιεχόμενο, Σύνθεση.)

Αν και οι οίκοι των Χαιρετισμών και οι ραψωδίες των Ομηρικών Επών ανήκουν σε εντελώς διαφορετικούς κόσμους, μπορεί κανείς να βρει μια ενδιαφέρουσα ομοιότητα στην ιερή διάταξη και την ενότητα που προσφέρουν.

Κάθε οίκος των Χαιρετισμών, όπως και κάθε ραψωδία των Ομηρικών Επών, είναι ανεξάρτητος και ξεχωριστός, αλλά και οι δύο ενότητες προσφέρουν μια πλήρη εικόνα της ύπαρξης του ανθρώπου και της σχέσης του με τον Θεό.  Στην Ορθόδοξη πίστη, ο Χριστός είναι το κέντρο της σωτηρίας, και οι 24 οίκοι της Παναγίας οδηγούν τον πιστό σε μια αδιάκοπη αναζήτηση της χάρης του Θεού και της προσέγγισής του στο σχέδιο της Θείας Οικονομίας.

Αντίστοιχα, οι 24 ραψωδίες των Ομηρικών Επών δεν είναι απλώς αφηγήσεις για ηρωϊκές πράξεις, αλλά βαθιές αναζητήσεις για την ανθρώπινη φύση, την αλήθεια και το κάλεσμα προς την υπέρβαση.

“Η ορθόδοξη υμνολογία αποτελεί ένα κορυφαίο κεφάλαιο στον παγκόσμιο πολιτισμό. Είναι η αδιάκοπη συνέχεια της αρχαιοελληνικής ποίησης, καθότι ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός διασώθηκε και αναπτύχθηκε μέσα στο Χριστιανισμό. Η καλλιέπεια του Ακαθίστου Ύμνου είναι πραγματικά θαυμαστή. Είναι η σπουδαιότερη υμνολογική σύνθεση της Εκκλησίας μας και ένα κορυφαίο ποίημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Πραγματικά, τα εκφραστικά και αισθητικά στοιχεία του είναι πολλά. Εξαιρετική εντύπωση προκαλούν οι παρομοιώσεις, οι ζωηρές εικόνες από την καθημερινή ζωή, το φυτικό και ζωικό βασίλειο, οι αντιθέσεις, τα αφηρημένα ουσιαστικά, τα οποία έπλεξε αριστοτεχνικά ο ποιητής σε κάθε στίχο.” (Λάμπρου Σκόντζου, θεολόγου, Η θεολογική και αισθητική αξία του Ακαθίστου Ύμνου.)

Aπό τα ομηρικά έπη, η Iλιάδα έχει κεντρικό θέμα τον θυμό του Aχιλλέα, ο ποιητής όμως περιέλαβε, επίσης, τον πόλεμο του Iλίου, που έγινε κατά την Μυκηναϊκή εποχή, γι᾽ αυτό και ονομάστηκε “Iλιάδα” και όχι “Aχιλληίδα”.

Η δράση στην Οδύσσεια συμπυκνώνεται σε σαράντα μέρες, ενώ οι περιπλανήσεις του ήρωα διαρκούν δέκα χρόνια. Η Oδύσσεια εξιστορεί τον αγώνα του Βασιλιά της Ιθάκης Oδυσσέα, του φημισμένου πολεμιστή και πρωταγωνιστή του Τρωϊκού πολέμου, για τον νόστο, δηλαδή την νοσταλγία του για την πατρίδα του, μετά από δεκάχρονη περιπλάνηση και περιπέτειες, αφότου τέλειωσε ο Τρωϊκός πόλεμος.

Η Οδύσσεια χωρίζεται σε 24 οδυσσειακές ραψωδίες και τρείς διηγηματικές γραμμές (τρεις κύκλους): α) Τηλεμάχεια (ραψωδίες α-δ), όπου πρωταγωνιστεί ο Τηλέμαχος, ο οποίος ταξιδεύει, για να πληροφορηθεί για τον πατέρα του, β) Νόστος (ραψωδίες ε-ν 209), όπου αναφέρεται στον αγώνα του Οδυσσέα να επιστρέψει στην Ιθάκη και τις εριπλανήσεις του και γ) Μνηστηροφονία (ραψωδίες ν 210-ω), όπου ο Οδυσσέας, με την βοήθεια της θεάς Αθηνάς και συνεργαζόμενος με τον Τηλέμαχο, εξοντώνει τους μνηστήρες, αναγνωρίζεται με την Πηνελόπη και συμφιλιώνεται με τους συγγενείς των σκοτωμένων μνηστήρων.

Tα ποιήματα αυτά τα τραγουδούσαν σε συμπόσια και εορταστικές εκδηλώσεις, εξυμνώντας τα κατορθώματα των μεγάλων παλαιών ηρώων και τα συνέδεαν με νεότερους θρύλους. Για πολλούς αιώνες, όχι μόνο ψυχαγωγούσαν τους αρχαίους Έλληνες, αλλά και τους δίδασκαν. Από αυτά μάθαιναν την ιστορία και την θρησκεία τους και έπαιρναν διδάγματα ζωής.

Η μόνη αρχαία αναφορά στον χωρισμό των ομηρικών ποιημάτων βρίσκεται στον Πλούταρχο (Βίος Ομήρου 2, 4), που τον αποδίδει στους γραμματικούς “περί του Αριστάρχου”, στον 3^ο αιώνα π. Χ.

Η αλληγορική ερμηνεία των ομηρικών επών εγκαινιάστηκε από τον Θεαγένη, ήδη από τον 6ο αι. π.Χ.. Στην Ελληνιστική εποχή, στην Πτολεμαϊκή Αλεξάνδρεια, γεννήθηκε η αληθινή «ομηρική φιλολογία», όπου έγινε η πρώτη επίσημη καταγραφή των ομηρικών επών, με πρωτοβουλία του Πεισιστράτου. (Πλάτωνος, Ίππαρχος)

Ο πρώτος κριτικός εκδότης των Ομηρικών Επών ήταν ο βιβλιοθηκάριος της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, ο Ζηνόδοτος ο Εφέσιος (330-260 π.Χ.), ο οποίος χώρισε την Ιλιάδα και την Οδύσσεια σε 24 ραψωδίες, που αριθμούνται με τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου, από το Α ως το Ω, κεφαλαία στην Ιλιάδα, πεζά/μικρά στην Οδύσσεια, με τίτλους ανάλογους με το περιεχόμενο τους.

“Ο σύγχρονος νόστος αρχίζει, άρα, από την ελληνική γλώσσα, αφού η γλώσσα είναι η αληθινή μας πατρίδα.” (Massimo Cazzulo, Ο Όμηρος και το αλφάβητο.)

“Κάθε ραψωδία της Οδύσσειας και της Ιλιάδας, αποτίει φόρο τιμής σ’ ένα γράμμα του αλφαβήτου, η πρώτη στο άλφα, η δεύτερη στο βήτα και ούτω καθεξής. Στο Α της Ιλιάδας εμφανίζονται πολλά πρόσωπα των οποίων το όνομα αρχίζει από το γράμμα αυτό: η Αθηνά και ο Απόλλων στη διένεξη μεταξύ Αχιλλέα και Αγαμέμνονα […]. Τα ομηρικά έπη εγκαινιάζουν το αλφάβητο, γιορτάζουν τη γέννησή τους. Στο Π της Οδύσσειας κυριαρχεί η λέξη πατήρ: η ραψωδία περιγράφει τη συνάντηση του Οδυσσέα με τον γιο του τον Τηλέμαχο. Η αντίστοιχη ραψωδία της Ιλιάδας αφηγείται τα κατορθώματα και το θάνατο του Πατρόκλου.” (Βασίλη Αλεξάκη: Η μητρική γλώσσα (Αθήνα, 1995).)

Όπως οι 24 ραψωδίες, που συνθέτουν το όλον της ελληνικής ηρωϊκής παράδοσης, οι 24 οίκοι των Χαιρετισμών συνθέτουν μια πνευματική αρμονία και προσευχή, που κατευθύνει την σκέψη και την ψυχή του πιστού προς την υπερβατική προσέγγιση του Δευτέρου Προσώπου της Αγίας Τριάδος, του Υιού και Λόγου του Θεού.

Κάθε οίκος, όπως και κάθε ραψωδία, ξεκινά με μια συγκεκριμένη αποστολή, μ᾽ ένα στόχο και με μια κατεύθυνση. Μας προσφέρει μια νέα πτυχή της πίστης και της ανθρώπινης εμπειρίας και μας οδηγεί πιο κοντά στην θεία αποκάλυψη.

Ο πρώτος οίκος των Χαιρετισμών μας προετοιμάζει για την αναγνώριση της Θεοτόκου ως Μητέρα του Υιού του Θεού, η δε πρώτη ραψωδία της “Ιλιάδος” του Ομήρου, αναφέρεται στον Αχιλλέα, ο οποίος αναζητά την αποκατάσταση της τιμής του και την λύση του πόνου του. Και οι δύο αρχίζουν με πνευματική έξαρση κι ένα αίτημα για λύτρωση.

Στην πορεία, οι ραψωδίες και οι οίκοι ακολουθούν τον δρόμο της πνευματικής κάθαρσης.

Οι 24 οίκοι των Χαιρετισμών και οι 24 ραψωδίες των Ομηρικών Επών μας υπενθυμίζουν, ότι η ανθρωπότητα, από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, αναζητά την κατανόηση της ζωής και της σχέσης της με τον Θεό.

“Ο διδακτικός λόγος του και οι πανανθρώπινες αξίες που προβάλλει μέσα από την ποίησή του ο Όμηρος, παραμένουν αναλλοίωτες στο χρόνο. Αξίες και ήθος αναδύονται μέσα από τους χαρακτήρες των Ομηρικών Επών και οι Ομηρικοί Ήρωες αποτελούν αειθαλή πρότυπα τιμιότητας, ευγένειας, ηθικής και φιλοξενίας. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και η φιλοξενία του Οδυσσέα στο Νησί των Φαιάκων, η συμφιλίωση του Αχιλλέα με τον Πρίαμο, το ήθος και η τιμιότητα της Πηνελόπης. Παράλληλα με τις ηθικές αξίες, όπως ο σεβασμός στους νεκρούς, η πίστη, η αγάπη, η δικαιοσύνη, η υστεροφημία, παρατηρούνται και επισημαίνονται και οι ανθρώπινες αδυναμίες από τις οποίες διέπονται οι θεοί και οι ήρωες. Και ο βασικός ρόλος των Θεών είναι η επιβολή της τάξης. Ύψιστα πρότυπα ανθρωπίνων χαρακτήρων έμειναν άσβηστα στο χρόνο, όπως ο πολυμήχανος Οδυσσέας και ο γενναίος Αχιλλέας. Ο Όμηρος, κορυφαίος ηθογράφος της εποχής του συμβάλλει στην προβολή και την καλλιέργεια ατομικών και συλλογικών αξιών, ανοίγοντας δρόμους προς την αυτογνωσία, την αλήθεια και το φως της ζωής.” (Αναστασία Κατσικογιάννη-Μπάστα, Η πανανθρώπινη αξία των Ομηρικών Επών δια μέσου των Αιώνων.)

Ο κάθε οίκος, με τους ύμνους, και κάθε ραψωδία, με την δική της αφήγηση, συμβάλλουν στην σύνθεση του όλου. Μας βοηθούν να κατανοήσουμε τον πόνο και την ελπίδα, το Θείο και το ανθρώπινο, και τελικά την ανάγκη για σωτηρία και λύτρωση.

“Το νοηματικό εύρος όμως της Ιλιάδας και της Οδύσσειας εκτείνεται πιο πέρα από τα όρια της καλλιτεχνικής δημιουργίας και αφήγησης μυθολογικών ή ιστορικών γεγονότων και αφορούν σε σημαντικότατες κοσμολογικές και θεολογικές έννοιες. Τα έπη του Ομήρου, ανάγονται στη σφαίρα της Προμηθεϊκής υπέρβασης και τον καθιστούν μέγιστο δάσκαλο της ανθρωπότητας. Ο Όμηρος δεν υπήρξε μόνον ο πιο εμπνευσμένος ποιητής του αρχαίου ελληνικού κόσμου, αλλά και ένας από τους μεγαλύτερους πανεπιστήμονες όλων των εποχών, αφού στα έπη του αναγνωρίζονται οι αρχές της ελληνικής Θεολογίας, Φιλοσοφίας και Επιστήμης.

Ο Όμηρος είναι ο «πατέρας των Ελλήνων» καθώς η αρετή της ανδρείας και της ρητορικής δεινότητας και πειθούς, η επίτευξη της τελειότητας σε λόγια και έργα, αποτελούσαν τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ελληνικού ιδανικού. Οι αρχετυπικές διηγήσεις του συνθέτουν μια ολιστική φιλοσοφία που άσκησε τεράστια επίδραση στη φυσική, ηθική και πολιτική φιλοσοφία της αρχαιότητας γι’ αυτό και ο Πλάτωνας έχοντας ασπαστεί πλήθος απόψεων του ποιητή τον ονόμασε αρχηγέτη των φιλοσόφων της Ιωνίας.

Αντίθετα ο Ηράκλειτος ο Αλληγοριστής αποκαλούσε τον Όμηρο «Μέγα ιεροφάντη του ουρανού και των Θεών… αυτόν που άνοιξε τους άβατους και αποκλεισμένους για τις ανθρώπινες ψυχές δρόμους προς τον ουρανό».” (Αναστασία Κατσικογιάννη-Μπάστα, Η πανανθρώπινη αξία των Ομηρικών Επών δια μέσου των Αιώνων.)

Ως περιεχόμενο του Ακαθίστου Ύμνου προβάλλεται ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου και εξαίρεται επίσης με έμφαση η συμβολή της Θεοτόκου στο έργο της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους, η Οποία αξιώθηκε να γίνει η νοητή κλίμαξ, η οποία ένωσε την γη με τον ουρανό, το Θείο με το ανθρώπινο.

Ας ζήσουμε αυτό το πνευματικό ταξίδι, γνωρίζοντας ότι οι 24 οίκοι των Χαιρετισμών και οι 24 ραψωδίες του Ομήρου δεν είναι μόνο μέρη του παρελθόντος, αλλά ζωντανά κομμάτια της ανθρώπινης εμπειρίας, της πίστης και παράδοσής μας, που συνεχίζουν να μας καθοδηγούν στο παρόν και το μέλλον, ως βίωμα και προσευχή, με μια μοναδική διαχρονικότητα.

Την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών, 30 Μαρτίου 2025, ο Σεβ. Μητροπολίτης Σουηδίας και πάσης Σκανδιναυΐας κ. Κλεόπας ιερούργησε στον Καθεδρικό Ναό Αγίου Γεωργίου Στοκχόλμης, συμπαραστατούμενος από τον Πανοσιολ. Αρχιμανδρίτη κ. Βαρθολομαίο Ιατρίδη, Εφημέριο του ως άνω ναού.

Μετά την απόλυση της Θείας Λειτουργίας, ετελέσθη η Δοξολογία, στην οποία παρέστησαν οι Εξοχώτατοι Πρέσβεις της Ελλάδος και της Κύπρου κ.κ. Αικατερίνη Φουντουλάκη και Σόλων Σάββα, ο Πρόεδρος του Ελληνικού Σχολείου Στοκχόλμης κ. Δημήτριος Σιώτης, πλήθος παιδιών και ενθουσιόντος εκκλησιάσματος.

Στο τέλος της Δοξολογίας, η Πρέσβυς της Ελλάδος ανέγνωσε το μήνυμα του Εξοχ. Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κωνσταντίνου Τασούλα, απευθυνόμενο προς τον απόδημο Ελληνισμό.

Στο τέλος, ο Ποιμενάρχης μίλησε επικαίρως, στην Ελληνική και την Αγγλική, για τα πολλαπλά μηνύματα της ημέρας και της Εθνικής Επετείου και ανέφερε τα εξής:

“Καθώς διανύουμε τον αγώνα της μετανοίας, παρακαλούμε την Κυρία Θεοτόκο και τους αγίους, που ανεδείχθησαν νικητές αυτού του ιδίου αγώνος, να μάς ενισχύσουν με τις μεσιτείες τους.

Στον λειτουργικό χρόνο της Εκκλησίας, τα πάντα ανήκουν στο παρόν, ακόμη και το μέλλον βιώνεται ως παρόν. Ζούμε, δηλαδή, έναν ενεστώτα διαρκείας, γι’ αυτό και στο διηνεκές εορτάζουμε, όπως σήμερα, τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.

Το «χαῖρε» του Αρχαγγέλου, μεταβλήθηκε σε αλλεπάλληλους χαιρετισμούς κι έγινε ο Ακάθιστος Ύμνος προς την Κυρία Θεοτόκο. «Ἰδού εὐαγγελίζομαι ὑμῖν χαράν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντί τῷ λαῷ». Αιτία αυτής της χαράς είναι ο ίδιος ο Χριστός! Ο Υιός του Θεού γίνεται υιός άνθρωπος (κατά το Παλαιοδιαθηκικό Ben Adam בן אדם) και ο άνθρωπος γίνεται υιός του Θεού και “θεός κατά χάριν”.

Στην 25^η Μαρτίου 1821, συνοψίζεται και σαρκώνεται το όνειρο τεσσάρων αιώνων. Τα βουβά σήμαντρα της Αγίας Σοφίας, το Κρυφό Σχολείο, ο Θούριος του Ρήγα, η Φιλική Εταιρεία, όλα τα πρόσωπα και τα γεγονότα που συνδέονται με την περίοδο αυτή, κράτησαν την εθνική συνείδηση και διετήρησαν άσβεστη την φλόγα της ελευθερίας στις καρδιές των Ελλήνων, που ύφαιναν, με τον αργαλειό της υπομονής, το λάβαρο του ξεσηκωμού.

Το ιστορικό παρελθόν είναι ευκαιρία για πνευματική ανασκόπηση και πορεία στο μέλλον,  καθοδηγούμενη από τις αρχές του ιστορικού μας παρελθόντος. Πεθαίνουν οι λαοί που πάσχουν από ιστορική αμνησία και δεν διδάσκονται από το παρελθόν.

Οι Έλληνες του 1821 ήσαν μύστες μιας “εθνικής λειτουργίας”, λιτανεύοντας το ιδανικό της ελευθερίας σ᾽ όλο τον κόσμο και το φρόνημά τους ήταν και θα είναι διαχρονικό.

Οι ήρωες, “άγιοι του έθνους”, μας διδάσκουν, να συν-οραματιζόμαστε και να συνεργαζόμαστε, μιας και είναι αναγκαιότητα και αρετή η ενότητα και η αρμονική συμβίωση.

Ας δώσουμε κι εμείς σήμερα τον όρκο που έδωσαν οι γενναίοι ήρωες του πολύπαθου Γένους μας κι ας βροντοφωνάξουμε, στεντορεία τη φωνή:

Ζήτω η 25^η Μαρτίου 1821!

Ζήτω το Έθνος!

Ζήτω η Ομογένειά μας στην Σκανδιναυΐα!”

Ο Σεβασμιώτατος συνεχάρη, επίσης, τα παιδιά, τα οποία, με την συμμετοχή και τις παραδοσιακές φορεσιές τους, μετέφεραν τον παλμό και το μήνυμα των εορτών, ευχαρίστησε δε ιδιαιτέρως την Ευγεν. κ. Αλεξάνδρα Ζορπίδου, η οποία πάντοτε επιμελείται της παραδοσιακής ενδυμασίας μικρών και μεγάλων, όπως επίσης και το Λύκειο Ελληνίδων Στοκχόλμης, που έδωσε δυναμικά το παρών.

Ακολούθησε δεξίωση στο Μουσείο Ελληνοχριστιανικής Κληρονομιάς, στις εγκαταστάσεις του Καθεδρικού Ναού, προς τιμήν των υψηλών προσκεκλημένων και των εκκλησιαζομένων.

On the 4th Sunday of Lent, March 30, 2025, His Eminence Metropolitan Cleopas of Sweden and All Scandinavia celebrated the Divine Liturgy at the St. George Cathedral of Stockholm, assisted by the V. Rev. Archimandrite Bartholomew Iatridis, the parish priest of the aforementioned Cathedral.

After the dismissal of the Divine Liturgy, a Doxology was performed, attended by Their Excellencies the Ambassadors of Greece and Cyprus, Mrs. Ekaterini Fountoulaki and Mr. Solon Savva, the President of the Greek School of Stockholm Mr. Dimitrios Siotis, a large number of children, and an enthusiastic congregation.

At the end of the Doxology, the Ambassador of Greece read the message from the President of the Hellenic Republic Mr. Konstantinos Tasoulas, addressed to the Greek Diaspora.

At the conclusion, the Metropolitan gave his address, in both Greek and English, reflecting on the multiple messages of the day and the National Holiday, stating the following:

“As we continue our journey of repentance, we ask the Virgin Mary and the saints, who emerged victorious in this very same struggle, to strengthen us with their intercessions.

In the liturgical time of the Church, everything belongs to the present, even the future is experienced as the present. We live, that is, in an ongoing present, and therefore we eternally celebrate, as we do today, the Annunciation of the Virgin Mary.

The ‘hail’ of the Archangel turned into successive greetings and became the Akathist Hymn to the Virgin Mary. ‘Behold, I bring you good news of great joy, which will be for all people.’ The cause of this joy is Christ Himself! The Son of God becomes the Son of Man (according to the Old Testament term Ben Adam בן אדם), and man becomes the Son of God and ‘god by grace.’

On March 25, 1821, the dream of four centuries is summarized and incarnated. The silent bells of Hagia Sophia, the Kryfo Scholeio, the Hymn of Rigas, the Filiki Society, all the persons and events associated with this period kept the national consciousness alive and kept the flame of freedom burning in the hearts of the Greeks, who wove, with the loom of patience, the banner of revolt.

The historical past is an opportunity for spiritual reflection and a path to the future, guided by the principles of our historical past. Peoples who suffer from historical amnesia and do not learn from the past cease to exist.

The Greeks of 1821 were initiates of a ‘national liturgy,’ carrying the ideal of freedom to the entire world, and their spirit was and will be timeless.

The heroes, the ‘saints of our nation,’ teach us to co-vision and collaborate, as unity and harmonious coexistence are both necessity and virtue.

Let us today take the oath given by the brave heroes of our suffering Nation and loudly proclaim, with a resounding voice: Long live March 25, 1821! Long live Greece! Long live our Greek Community in Scandinavia!”

His Eminence also congratulated the children, who, through their participation and traditional costumes, conveyed the spirit and message of the celebrations.

He especially thanked Mrs. Alexandra Zorpidou, who always takes care of the traditional attire for both children and adults, as well as the Greek Women’s Lyceum of Stockholm, which actively participated in the event.

A reception followed at the “Museum of Hellenic-Christian Heritage,” located in the premises of the Cathedral, in honor of the distinguished guests and the congregation.

Μεταξύ της προηγουμένης Κυριακής, 23 Μαρτίου 2025, οπότε προερτάστηκε η εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και η Εθνική Επέτειος του 1821, στον πανηγυρίζοντα Μητροπολιτικό Ναό Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Όσλο, και της αυριανής, που θα εορτασθεί στον Καθεδρικό Ναό Αγίου Γεωργίου Στοκχόλμης, το Σάββατο, 29 Μαρτίου 2025, ο Σεβ. Μητροπολίτης Σουηδίας και πάσης Σκανδιναυΐας κ. Κλεόπας, συνοδευόμενος από τον Πανοσιολ. Αρχιμανδρίτη κ. Βαρθολομαίο Ιατρίδη, Εφημέριο του Καθεδρικού Ναού Αγίου Γεωργίου Στοκχόλμης, και τον Αιδεσιμολ. Οικονόμο κ. Γεώργιο Αρβανιτίδη, Εφημέριο της Ενορίας Αγίων Δημητρίου και Νέστορος Örebro Σουηδίας, ιερούργησε στην ευγενώς παραχωρηθείσα υπό της Λουθηρανικής Εκκλησίας Gideonsbergskyrkan.

Τους ύμνους της ημέρας απέδωσε πενταμελής χορωδία νέων, υπό την διεύθυνση της Δδος Ηλιάνας Αντωνίου, εκ των πλέον ενεργών μελών της νεολαίας του Καθεδρικού Ναού Στοκχόλμης.

Στην Θεία Λειτουργία παρέστη το πρώην μέλος του Σουηδικού Κοινοβουλίου και εκ των ενεργών πολιτικώς μελών του Δήμου του Västerås Εντιμ. κ. Roger Haddad, τον οποίο ο Ποιμενάρχης εγκαρδίως ευχαρίστησε για την τιμητική παρουσία του.

Στην ομιλία του, ο Ιεράρχης των Βορείων Χωρών της Μητρός Εκκλησίας, ανεφέρθη στο διπλό εορτασμό και ευχαρίστησε τους Ιερείς, που τον πλαισίωσαν, τα μέλη της χορωδίας, το εκκλησίασμα, ιδιαιτέρως δε την πολλά κοπιάσασα για την προετοιμασία και για το κέρασμα που επηκολούθησε, στην παρακειμένη του ναού αίθουσα, Ευγεν. κ. Britt Marie Zotos.

Στην αίθουσα δεξιώσεων του ναού, ο Σεβ. Μητροπολίτης είχε την ευκαιρία να συνδιαλλαγεί με Ομογενείς της πόλεως του Västerås, στους οποίους υπεσχέθη, ότι θα τελέσει την επόμενη Θεία Λειτουργία εντός της Πασχαλίου περιόδου, προς τούτο δε συνέστησε τον π. Γεώργιο, η ενορία του οποίου απέχει μόλις μια ώρα οδικώς από το Västerås, να αυξηθούν οι ιερές ακολουθίες στην εν λόγω περιοχή.

Τον Σεβασμιώτατο και τον π. Βαρθολομαίο, δεξιώθηκε στην συνέχεια, ο ανωτέρω μνημονευθείς κ. Haddad στην οικία του, όπου η σύζυγός του και μία εκ των θυγατέρων τους υπεδέχθησαν τους δύο Κληρικούς, παραθέσαντες γεύμα.

Ακολούθως, ο κ. Haddad τους προέπεμψε στον σιδηροδρομικό σταθμό, και το απόγευμα της ιδίας ο Ποιμενάρχης επέστρεψε στην Έδρα της Επαρχίας του, στην Στοκχόλμη, με την συνοδεία του.

On Sunday, March 23, 2025, the celebration of the Annunciation of the Theotokos Feast and the National Holiday of 1821 took place at the Metropolitan Church of the Annunciation of the Theotokos in Oslo.

Also, the same celebration was led by His Eminence Metropolitan Cleopas of Sweden and All Scandinavia, with the participation of the V. Rev. Archimandrite Bartholomew Iatridis, Pastor of the St. George Cathedral of Stockholm, and the Rev. Economos George Arvanitidis, Pastor of the Saints Demetrios and Nestor Parish in Örebro, Sweden.

The Divine Liturgy was held at the Gideonsbergskyrkan Lutheran Church in Västerås, on Saturday, March 29, 2025.

A five-member choir of young people, under the direction of Ms. Iliana Antoniou, one of the most active members of the youth group of the Stockholm Cathedral, sang the hymns of the day.

Former member of the Swedish Parliament and an active political figure of the Västerås Municipality, Mr. Roger Haddad, attended the Divine Liturgy. The Metropolitan warmly thanked him for his honored presence.

In his speech, the Hierarch of the Mother Church in the Northern Lands referred to the dual celebration and expressed his gratitude to the clergymen who served with him, the choir members, the congregation, and especially to Mrs. Britt Marie Zotos, who worked hard for the preparation and the reception that followed in the adjacent church hall.

In the church’s fellowship hall, His Eminence had the opportunity to engage with members of the local Greek community of Västerås, to whom he promised to celebrate the next Divine Liturgy there during the Paschal period. To this end, he encouraged Fr. George, whose parish is only an hour’s drive from Västerås, to increase the celebration of Holy Services in the area.

Afterwards, Mr. Haddad hosted His Eminence and Fr. Bartholomew at his home, where his wife and one of their daughters warmly welcomed the two clergymen and offered them a meal. Mr. Haddad then escorted them to the train station, and in the afternoon, the Metropolitan returned to the Headquarters of His Eparchy, in Stockholm, escorted by his entourage.